Historie instrument

 

In 1503 wordt gesproken van klokken die dat jaar door de Mechelse gieter Symon Waghevens in de toren zijn geïnstalleerd. Eerst een grote klok met een aantal kleinere klokken die op het halve en hele uur klonken. In 1513 wordt gerept over een 'voorslag'. Een voorslag is een aantal klokjes die direct voor de uurslag enkele tonen laten horen. Rond 1596 werd een klokkenspel geplaatst van klokken die afkomstig waren van andere Bredase kerken. Dit werd uitgebreid tot het in 1685 werd vervangen door een beiaard met 30 klokken, gegoten door Melchior de Haze uit Antwerpen. Na de brand van 1694 moest de toren weer van klokken worden voorzien. In 1695 werden 5 luidklokken door de Antwerpse klokkengieter Passchier Melliaert gegoten in de Zandbergen bij Ginneken. Een nieuw klokkenspel van 35 klokken kwam er pas rond 1723 na een inzamelingsactie van burgemeester Paulus Snellen en stadsbeiaardier en organist Jacob Zeemans. Ook nu weer van een Antwerpse klokkengieter, Guilielmus Witlockx.

Van de 5 luidklokken uit 1695 zijn er nog maar 2 over. De klok met de naam en het wapen van Stadhouder/ Koning Willem III is nu de enige luidklok. De andere is nu onderdeel van het carillon en vervult daarnaast de halfuurslag.

 

klokken_breda

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vanaf 1928 werd de beiaard opnieuw vernieuwd. De oude klokken werden op zes na óf vergoten óf kregen een andere bestemming. Aan de feestelijkheden ter gelegenheid van de ingebruikname van de nieuwe beiaard in 1929 danken wij nog ons huidige Bredase volkslied ("Breda vooruit; de klokken luiden..."). In 1943 vorderden de Duitse autoriteiten vele klokken om vergoten te worden voor de oorlogsindustrie. Zo verloor de Grote Toren 27 klokken. Gelukkig zijn alleen de kleine klokken in 1943 meegenomen. De bezetter kon er van overtuigd worden dat de toren zou instorten als geprobeerd zou worden de grote klokken weg te halen. Dat risico werd niet genomen omdat de toren ook als zendmast dienst deed en daarom niet gemist kon worden. Na de oorlog keerden de elf grootste en zes historische klokken terug. Om de beiaard compleet te maken, werden de ontbrekende 32 klokken in 1952 geleverd. Een vernieuwing van klokkenstoel, mechaniek en klavier midden jaren 70 van de vorige eeuw maakt dat de beiaard tot de beste van Nederland wordt gerekend.


 

Voorslag, beiaard en trommelspeelwerk

Basisliteratuur voor de historie van Klokken, Beiaard en trommelspeelwerk:

Jacques Maassen: Voorslag, beiaard en trommelspeelwerk in:
G.W.C. van Wezel, De Onze-Lieve-Vrouwekerk en de grafkapel
voor Oranje-Nassau te Breda (2002), pp. 381 – 394


NB In de onderschriften van enkele afbeeldingen zijn kleine foutjes geslopen.


 

Jurriaan Spruijt (in1760) over een Nieuw Klokkenspel voor Breda (1723); met commentaar van Dr. André Lehr.

Spruijt over een Nieuw Klokkenspel voor Breda. Beschrijving Klokken en Spelen 1760.
   
Home > De beiaard van Breda > Historie instrument